Rolmodellen: de kracht van inspirerende voorbeelden

Wie zijn jouw rolmodellen? De vraag lijkt simpel, maar het antwoord raakt aan de kern van wie we zijn en wie we willen worden. Rolmodellen zijn meer dan bewonderde figuren op afstand. Het zijn de mensen wiens levenspad ons inspireert, wiens keuzes ons laten zien wat mogelijk is, en wiens successen én tegenslagen ons leren hoe we zelf obstakels kunnen overwinnen.

De afwezigheid van rolmodellen is voelbaar. Vrouwen in mannendomeinen, LHBTI+-professionals in leiderschapsposities, ondernemersdochters die hun eigen weg zoeken: zij missen vaak zichtbare voorbeelden die hen voorgingen. En juist die zichtbaarheid is cruciaal. Want wie zich nergens in herkent, gaat twijfelen aan de eigen mogelijkheden.

Waarom rolmodellen essentieel zijn

Uit onderzoek blijkt dat rolmodellen waarmee je je kunt identificeren positieve veranderingen bewerkstelligen, zowel op persoonlijk als op maatschappelijk niveau. Ze laten zien dat succes mogelijk is, ondanks obstakels. Ze doorbreken stereotypen en verbreden ons perspectief op wat haalbaar is.

Toch ligt er een spanning. Enerzijds hebben we behoefte aan rolmodellen die op ons lijken, die onze achtergrond of uitdagingen delen. Anderzijds moeten we oppassen voor het blind kopiëren van gedrag. Het gaat niet om nabootsen, maar om aandachtig waarnemen: wat kun je leren van hun aanpak, hun keuzes, hun veerkracht?

Vrouwelijk leiderschap en het belang van zichtbaarheid

In leiderschapsposities zijn vrouwen nog altijd ondervertegenwoordigd. Slechts 30 procent op topfuncties, en dat terwijl diversiteit aan de top kokervisie voorkomt en betere besluitvorming bevordert. Het gebrek aan vrouwelijke rolmodellen houdt deze situatie in stand.

Wie geen vrouwen in leiderschapsrollen ziet, gaat twijfelen of die plek wel voor hen is weggelegd. Daarom is zichtbaarheid zo belangrijk. Niet als quotumdenken, maar als noodzakelijke voorwaarde om talent te ontwikkelen en ambities waar te maken.

Diversiteit in rolmodellen

Rolmodellen zijn er in alle vormen en maten. En dat is precies de kracht: iedereen moet zich ergens in kunnen herkennen. LHBTI+-professionals die zichtbaar leiding geven, mensen met een migratieachtergrond die topfuncties bekleden, ondernemersdochters die hun eigen pad bewandelen.

Deze diversiteit aan voorbeelden is geen luxe maar noodzaak. Want wie zich nergens in herkent, gaat geloven dat bepaalde posities niet voor hen zijn weggelegd. Representatie werkt twee kanten op: het inspireert degenen die volgen én het normaliseert diversiteit voor degenen die al aan de top zitten.

De schaduwzijde: wanneer rolmodellen ontbreken

Het ontbreken van passende rolmodellen heeft concrete gevolgen. Vrouwen onderschatten hun potentieel en solliciteren alleen op functies waar ze álle competenties al beheersen. Mannen daarentegen worden op hun potentie beoordeeld en durven het risico wel aan. Dit verschil wordt mede veroorzaakt door het gebrek aan voorbeelden die laten zien: dit kun jij ook.

Ook het impostersyndroom - de angst door de mand te vallen - treft vooral mensen die weinig rolmodellen hebben die op hen lijken. Zonder voorbeelden gaan we twijfelen of we wel de juiste persoon zijn voor een bepaalde rol, zelfs als we objectief gezien uitstekend gekwalificeerd zijn.

Van bewondering naar actie

Een rolmodel hebben is één ding, er daadwerkelijk iets mee doen is de volgende stap. Te vaak blijven we steken in passieve bewondering. We zien wat iemand heeft bereikt, maar vertalen dat niet naar ons eigen handelen. Effectieve moed - moed die zowel jou als je omgeving verder helpt - vereist dat je van voorbeelden leert zonder jezelf te verliezen.

Daarbij is de keuze van je rolmodellen van belang. Kies mensen wiens waarden resoneren met die van jou, niet slechts hun externe succes. En durf ook te kijken naar wat er mis ging, naar de momenten waarop zij twijfelden of fouten maakten. Want het is juist de veerkracht, de manier waarop ze opkrabbelden, die het meest leerzaam is.

Rolmodellen in veranderende tijden

De definitie van goed leiderschap verandert. Waar vroeger autoriteit en hiërarchie centraal stonden, vragen we nu om verbinding, empathie en authenticiteit. Moderne leiders combineren masculiene en feminiene kwaliteiten: resultaatgericht én coöperatief, doelgericht én intuïtief.

Deze verschuiving vraagt om nieuwe rolmodellen. Niet langer de autoritaire leider die met de scepter zwaait, maar de kwetsbare leider die durft te tonen wat hen drijft. Jacinda Ardern, voormalig premier van Nieuw-Zeeland, is daar een sprekend voorbeeld van: zij leidde met vriendelijkheid als uitgangspunt, zonder daarbij aan daadkracht in te boeten.

Zelf rolmodel worden

Uiteindelijk gaat het niet alleen om het vinden van rolmodellen, maar ook om het zelf worden van één. Want iedereen die zichtbaar de dingen doet die hen belangrijk vinden, inspireert anderen. Dat hoeft niet per se in een topfunctie of als CEO. Het gaat erom: hoe kom jij het beste tot je recht?

Authenticiteit is daarbij cruciaal. Mensen herkennen wanneer je jezelf probeert te zijn versus wanneer je een rol speelt. De krachtigste rolmodellen zijn degenen die hun kwetsbaarheid durven tonen, die toegeven fouten te maken, die laten zien dat succes geen rechte lijn is maar een kronkelpad met vallen en opstaan.

De kracht van zichtbaarheid

Terug naar de vraag waarmee we begonnen: wie zijn jouw rolmodellen? Misschien ken je ze nu beter. Misschien heb je nieuwe ontdekt. Belangrijker nog: misschien zie je nu dat jij zelf ook een rolmodel kunt zijn.

Want dat is de essentie: rolmodellen zijn gewone mensen die buitengewone dingen doen. Niet omdat ze perfecter, slimmer of dapperder zijn dan anderen, maar omdat ze hun authentieke zelf durven te zijn. Omdat ze opstaan na tegenslagen. Omdat ze anderen meenemen in plaats van achter zich dichttrekt.

De wereld heeft behoefte aan diverse rolmodellen. Aan mensen die laten zien dat leiderschap vele gezichten heeft. Aan voorbeelden die jongeren inspireren te dromen, te durven, te doen. Laat je inspireren door de rolmodellen die jou aanspreken. Leer van hun keuzes, hun veerkracht, hun authenticiteit. En besef: door zichtbaar te zijn in wie je bent en wat je belangrijk vindt, inspireer je anderen. Dat is de werkelijke kracht van rolmodellen.