WIA: de regeling voor langdurige arbeidsongeschiktheid

De Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) regelt sinds 2006 de uitkeringen voor werknemers die na twee jaar ziekte nog steeds arbeidsongeschikt zijn. Als opvolger van de WAO legt de WIA nadrukkelijk de nadruk op wat iemand nog wél kan in plaats van wat niet meer lukt. De wet bestaat uit twee regelingen: de IVA voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten, en de WGA voor mensen die nog gedeeltelijk kunnen werken.

Voor werknemers, werkgevers en HR-professionals is de WIA een complex maar cruciaal onderdeel van het sociale zekerheidsstelsel. De weg naar een WIA-uitkering begint al op de eerste ziektedag en loopt via verplichte re-integratie-inspanningen naar een uiteindelijke beoordeling door het UWV. Begrip van dit proces is essentieel om deze twee jaar goed door te komen.

Het juridische fundament

De WIA is ingebed in een uitgebreid wettelijk kader. Barend Barentsen en Anita Damsteegt behandelen in Tekst & Commentaar Socialezekerheidsrecht de wet in al zijn aspecten. Van voorwaarden tot verplichtingen, van IVA tot WGA: het juridische fundament wordt hier volledig ontsloten.

Voor professionals die dagelijks met de wet werken, biedt Socialezekerheidswetgeving 2026 de complete wetteksten inclusief uitvoeringsbesluiten. Maar juridische kennis alleen is niet genoeg. De praktijk van arbeidsongeschiktheid vraagt om begrip van de menselijke kant.

De werknemerservaring centraal

Twee jaar arbeidsongeschiktheid is niet alleen een juridisch traject, maar ook een ingrijpende persoonlijke ervaring. Amber Hackmann plaatst in Volgende week ben ik er weer de menselijke kant nadrukkelijk centraal. Het boek is uitdrukkelijk geschreven voor werknemers die ziek zijn, maar biedt HR-professionals tegelijk waardevol inzicht in wat hun medewerkers doormaken.

De kracht van dit boek ligt in de combinatie van feitelijke informatie en emotionele begeleiding. Hackmann schrijft niet alleen over procedures, maar ook over de frustratie, eenzaamheid en onzekerheid die verzuim met zich meebrengt. Elk hoofdstuk bevat ervaringen van mensen die het zelf hebben meegemaakt, wat rust en herkenning biedt.

Praktische handvatten voor werkgevers

Werkgevers hebben tijdens de twee jaar verzuim verregaande verplichtingen. De Wet verbetering poortwachter stelt strikte eisen aan re-integratie-inspanningen, en nalatigheid kan leiden tot sancties. Praktijkgids Sociale Zekerheid 2025 biedt werkgevers en HR-adviseurs concrete handvatten om aan deze verplichtingen te voldoen.

Van het opstellen van een plan van aanpak tot samenwerking met de bedrijfsarts: de praktijkgids vertaalt wetgeving naar dagelijkse werkelijkheid. Ook Casemanagement bij verzuim en reïntegratie richt zich op de praktijk, met concrete tools voor casemanagers die WIA-instroom willen voorkomen.

IVA en WGA: twee verschillende regelingen

De WIA kent een fundamenteel onderscheid. De IVA (Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten) is bedoeld voor mensen die duurzaam volledig arbeidsongeschikt zijn en naar verwachting niet meer zullen kunnen werken. Zij krijgen een uitkering van 75% van het laatstverdiende loon.

De WGA (Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten) richt zich op mensen die nog wel kunnen werken, maar minder verdienen dan voorheen. De hoogte van de uitkering hangt af van de mate van arbeidsongeschiktheid en het inkomen dat iemand nog kan verdienen. De Kleine Gids voor de Nederlandse sociale zekerheid 2025.2 legt deze complexe materie helder uit voor een breed publiek.

Re-integratie als kerngedachte

De naam 'Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen' verraadt de filosofie: het gaat om wat iemand nog kan. Deze gedachte staat centraal in Praktijkgids Ziekte en Re-integratie 2023, dat zowel de WIA-voorwaarden als het hele re-integratieproces behandelt.

Re-integratie begint niet pas na twee jaar, maar vanaf dag één van het verzuim. De verplichte re-integratie-inspanningen tijdens deze twee jaar bepalen mede of iemand in aanmerking komt voor een WIA-uitkering. Nalatigheid kan leiden tot sancties voor de werkgever, maar ook tot lagere uitkeringen voor de werknemer.

Coaching en tweede spoor

Niet iedereen kan terugkeren naar de eigen functie of werkgever. Voor deze groep is er het 'tweede spoor': begeleiding naar ander werk, bij een andere werkgever. Eliane van Beukering behandelt in In 10 stappen een succesvolle 2e-spoorcoach uitgebreid hoe coaches hun cliënten kunnen voorbereiden op de WIA.

Het boek wijdt een volledig hoofdstuk aan de WIA en het belang van kennis hierover voor coaches. Cliënten moeten begrijpen wat de WIA betekent voor hun situatie en hoe zij zich het beste kunnen voorbereiden op de beoordeling. Die kennis helpt ook om reële verwachtingen te scheppen en gemotiveerd te blijven tijdens het traject.

Aanvullende verzekeringen

De WIA-uitkering biedt vaak onvoldoende inkomen om het huidige levensstandaard te handhaven. Veel werknemers ervaren een fors inkomensverlies, vooral bij gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid. Erik-Jan Wervelman analyseert in De particuliere arbeidsongeschiktheidsverzekering de mogelijkheden om deze 'WIA-hiaten' te dichten.

Particuliere verzekeringen kunnen de kloof tussen het oude inkomen en de WIA-uitkering overbruggen. Wervelman onderzocht deze materie grondig en promoveerde erop. Zijn boek behandelt niet alleen de juridische aspecten, maar ook de praktische afwegingen: wanneer is zo'n verzekering zinvol en waar moet je op letten?

Basisbegrippen en actuele wetgeving

Voor wie de basis goed wil begrijpen, biedt Basisboek Socialezekerheidsrecht 2026 een heldere inleiding. Het boek behandelt de WIA met onderscheid tussen IVA en WGA, inclusief voorwaarden en beëindiging van uitkeringen. De nadruk ligt op begrip van het systeem, zonder te verzanden in juridische details.

Actuele wetgeving is essentieel in een rechtsgebied dat voortdurend in beweging is. Sociaal Memo januari 2026 bevat een compleet hoofdstuk over de WIA met alle aspecten van arbeidsongeschiktheidsuitkeringen, re-integratie en premies. Compact maar volledig, geschikt voor snel opzoeken van actuele informatie.

Maatschappelijk perspectief

De WIA is niet alleen een technische regeling, maar heeft ook maatschappelijke betekenis. Transitie en arbeid bespreekt de 'hardheden' in de WIA en doet concrete voorstellen voor verbetering. Het boek plaatst de wet in de context van arbeidsmarkttransities en stelt kritische vragen bij de uitvoering.

De spanning tussen activering en bescherming is inherent aan de WIA. Enerzijds wil de wet mensen stimuleren om naar vermogen te werken, anderzijds moeten mensen die écht niet meer kunnen werken voldoende bescherming krijgen. Deze balans is niet altijd gemakkelijk te vinden, en de discussie hierover is voortdurend gaande.

WIA in perspectief

De WIA is meer dan een uitkeringswet. Het is het sluitstuk van twee jaar waarin werkgever en werknemer samen hebben geprobeerd terugkeer naar werk mogelijk te maken. Het markeert het moment waarop de verantwoordelijkheid verschuift van werkgever naar overheid, van re-integratie naar langdurige voorziening.

Voor werknemers betekent de WIA-beoordeling vaak een keerpunt: erkenning van beperkingen, maar ook onzekerheid over de toekomst. Voor werkgevers is het het eindpunt van een verplicht traject, maar ook een moment van evaluatie: wat hadden we beter kunnen doen?

Begrip van de WIA vraagt om kennis van wet- en regelgeving, maar ook om inzicht in de menselijke kant. De beste begeleiding combineert juridische kennis met empathie, praktische handvatten met ruimte voor het persoonlijke verhaal. Pas dan komt het systeem ten dienste te staan van waar het om draait: mensen die door ziekte tijdelijk of permanent minder kunnen werken, maar wel een waardig bestaan verdienen.